“Sự phát triển mạnh mẽ của blockchain, tài sản mã hóa, tài chính phi tập trung (DeFi), hợp đồng thông minh và các mô hình Web3 đang tạo ra những thay đổi đáng kể trong nền kinh tế số toàn cầu. Tuy nhiên, cùng với những cơ hội về đổi mới sáng tạo, các công nghệ này cũng đặt ra nhiều thách thức đối với công tác bảo đảm an ninh, trật tự và đấu tranh phòng, chống tội phạm”, Đại tá Bùi Văn Sáu, Trưởng phòng PC01, Phó Thủ trưởng Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an thành phố Hải Phòng, nhận định.
Phân biệt các mô hình tài sản mã hóa
Ngày 11/06/2026, Hiệp hội Blockchain và Tài sản số Việt Nam (VBA), Viện Công nghệ Blockchain và Trí tuệ Nhân tạo ABAII phối hợp cùng Văn phòng Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an thành phố Hải Phòng (PC01) tổ chức Khóa học “Nhận diện và nắm vững kỹ thuật truy vết tài sản mã hóa”. Chương trình thu hút hơn 200 cán bộ, chiến sĩ thuộc các đơn vị nghiệp vụ Công an thành phố Hải Phòng, đồng thời được kết nối trực tuyến tới Công an các xã, phường, đặc khu trên địa bàn thành phố.
Đại tá Bùi Văn Sáu phát biểu khai mạc chương trình.
Phát biểu khai mạc, Đại tá Bùi Văn Sáu, Trưởng phòng PC01, Phó Thủ trưởng Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an thành phố Hải Phòng cho biết sự phát triển mạnh mẽ của blockchain, tài sản mã hóa, tài chính phi tập trung (DeFi), hợp đồng thông minh và các mô hình Web3 đang tạo ra những thay đổi đáng kể trong nền kinh tế số toàn cầu. Cùng với những cơ hội về đổi mới sáng tạo, các công nghệ này cũng đặt ra nhiều thách thức đối với công tác bảo đảm an ninh, trật tự và đấu tranh phòng, chống tội phạm.
Theo Đại tá Bùi Văn Sáu, các đối tượng vi phạm pháp luật ngày càng có xu hướng lợi dụng tài sản mã hóa để thực hiện hành vi rửa tiền, lừa đảo đầu tư, huy động vốn trái phép, chiếm đoạt tài sản trên không gian mạng, đánh bạc trực tuyến hoặc che giấu dòng tiền xuyên biên giới, khiến quá trình phát hiện, điều tra và thu hồi tài sản gặp nhiều khó khăn.
Tại chương trình tập huấn, ông Trần Huyền Dinh, Chủ nhiệm Ủy ban Ứng dụng Fintech, Hiệp hội Blockchain và Tài sản số Việt Nam (VBA), tập trung làm rõ nền tảng công nghệ blockchain, tài sản mã hóa và các quy định pháp luật liên quan tại Việt Nam. Trong đó nhấn mạnh phân biệt blockchain với tài sản mã hóa. Blockchain là hạ tầng công nghệ, còn tài sản mã hoá là ứng dụng tiêu biểu trên hạ tầng đó. Việc nhận diện đúng bản chất của từng mô hình là cơ sở để xác định chính xác đối tượng quản lý trong thực tiễn.Liên quan đến khung pháp lý, Luật Công nghiệp công nghệ số có hiệu lực từ ngày 01/01/2026, lần đầu tiên đặt tài sản mã hóa vào hệ thống khái niệm pháp lý chính thức của Việt Nam. Tài sản mã hóa được định nghĩa một loại tài sản số sử dụng công nghệ mã hóa hoặc công nghệ số có chức năng tương tự để xác thực đối với tài sản trong quá trình tạo lập, phát hành, lưu trữ, chuyển giao. Điều này tạo cơ sở cho hoạt động nhận diện, giám sát và xử lý vi phạm, đồng thời phân biệt tài sản mã hóa với chứng khoán, các dạng số của tiền pháp định và các loại tài sản tài chính khác theo quy định của pháp luật về dân sự, tài chính.
Hành lang pháp lý của Việt Nam từng bước hoàn thiện trong bối cảnh thị trường tài sản mã hóa toàn cầu liên tục mở rộng cả về quy mô lẫn số lượng người tham gia. Số liệu của Triple-A cho thấy vốn hóa thị trường hiện duy trì trên 2.000 tỷ USD, từng vượt mốc 4.400 tỷ USD và thu hút hơn 700 triệu người dùng trên toàn cầu. Đối với lĩnh vực token hóa tài sản thực (RWA), Boston Consulting Group (BCG) thống kế quy mô tài sản on-chain đã vượt 30 tỷ USD vào tháng 6/2026 và có thể đạt khoảng 46.000 tỷ USD vào năm 2033, tương đương 10% tổng tài sản đầu tư toàn cầu.
Ông Trần Huyền Dinh chia sẻ về khung pháp lý và nền tảng công nghệ tài sản mã hoá.
Trực tiếp truy vết vụ việc mô phỏng thực tế
Ở góc độ rủi ro, ông Nguyễn Thế Bảo, Chuyên gia Chiến lược, Công ty 1Matrix, dẫn số liệu từ Trung tâm Khiếu nại Tội phạm Internet (IC3) thuộc Cục Điều tra Liên bang Mỹ (FBI) cho thấy năm 2025 ghi nhận gần 180.000 khiếu nại liên quan đến tài sản mã hóa với tổng thiệt hại khoảng 11,3 tỷ USD, tăng 20% so với năm trước. Chỉ trong ba năm, mức thiệt hại đã tăng hơn năm lần, phản ánh xu hướng lợi dụng tài sản mã hóa trong các hoạt động lừa đảo và chiếm đoạt tài sản ngày càng phức tạp.
Các phương thức lừa đảo phổ biến trong hệ sinh thái tài sản số được chỉ ra gồm rug pull, token giả, honeypot, phishing, Ponzi, đa cấp tài chính hay các mô hình “pig butchering” kết hợp giữa thao túng tâm lý và công nghệ nhằm dẫn dụ nạn nhân tham gia các nền tảng đầu tư giả mạo.
Theo ông Bảo, mặc dù phương thức triển khai liên tục biến đổi, phần lớn các mô hình lừa đảo vẫn để lại những dấu hiệu nhận diện nhất định trong cơ chế vận hành, cấu trúc phân phối token, hoạt động huy động vốn hoặc luân chuyển dòng tiền. Việc nhận diện sớm các dấu hiệu này có ý nghĩa quan trọng đối với công tác phòng ngừa, phát hiện và điều tra.
Ông Nguyễn Thế Bảo cùng các cán bộ chiến sĩ nhận diện các rủi ro lừa đảo tài sản mã hoá.
Với sự đồng hành của ông Trần Huyền Dinh và ông Nguyễn Thế Bảo, các cán bộ, chiến sĩ đã trực tiếp thực hành truy vết giao dịch trên blockchain explorer và tái hiện báo cáo truy vết đối với các tình huống mô phỏng sát với thực tế nghiệp vụ. Nội dung tập trung vào quy trình nhận diện dấu hiệu ban đầu, phân tích giao dịch, lần theo dòng tiền và xác định các địa chỉ ví liên quan, qua đó làm rõ khả năng khai thác dữ liệu on-chain phục vụ công tác xác minh và điều tra các vụ việc liên quan đến tài sản mã hóa.
Thảo Ngọc